Achtergrond

Jurgen Habermas spreekt over kolonisering van de leefwereld. Hij spreekt van een onproblematische communicatie tussen mensen als er sprake is van solidariteit en toerekeningsvatbaarheid van verschillende personen. Ook kan er dan overeenstemming komen door gebruik van hulpbronnen als cultuur, instituties en persoonlijkheden. Deze vormen samen de leefwereld. De leefwereld is de onproblematische achtergrond waartegen het communicatieve handelen plaatsvindt en waardoor het gedragen wordt. Betekenisvol handelen met emotionele inhoud. Buiten de leefwereld gaat men strategisch met elkaar om, rationeel en doelgericht. Wel gelegitimeerd door normen uit leefwereld, maar niet bepaald. Echter onder invloed van de kapitalistische machtsverhoudingen is de leefwereld gekoloniseerd. Het economische en het politieke subsysteem bepaalt nu voor een groot gedeelte ook de communicatie in de leefwereld. De media, geld en macht zijn niet allen bepalend voor de omgang tussen mensen in het maatschappelijke systeem, waar zij om zo te zeggen thuis horen, maar zijn tevens de leefwereld binnengedrongen en verdringen daar de communicatie. Mensen verliezen hun menselijke identiteit en krijgen alleen compensatie via de consumentenrol of cliëntenrol. Microsoft is onze window geworden, internet is de media geworden die onze leefwereld is binnengedrongen. Kijk naar Hyves, jongeren identificeren zichzelf met merken. Er is geen communicatief handelen meer. Men is slechts consument. Erg negatief, maar oordeelt Habermas er kan weerstand zijn van sociale bewegingen en groepen mensen. Tegenstand tegen eenzijdige, communicatief ongevoelige logica van het strategisch handelen. Zij beroepen zich op normen die universeel zijn en geen uitsluiting en onderdrukking toelaten en die zodoende uiteindelijk op een hechter fundament berusten dan de communicatie vijandige compensaties (geld en goederen) die de systemen te bieden hebben.

Peter Sloterdijk heeft het over sferen welke je kan betrekken op de leefwereld. In je eigen intieme sfeer verzet je je tegen permanente gevaren van buiten af . Daarom probeer je die gevaren op te lossen door er macht over te krijgen. Je betrekt de gevaren in je eigen sfeer. Op een imperialistische wijze wordt je microsfeer een macrosfeer, waarin je alles wil domineren. Iedereen wil ter bescherming van zijn eigen sfeer de ander domineren, maar dat kan niet meer. Door globalisering en technologisering van de buitenwereld. Er is geen centrum om op terug te vallen. De wereld is geen globe, maar bestaat als schuim. Onder druk van de hoeveelheid van televisiekanalen, autowegen, vakantiebestemmingen, consumptie goederen en het internet zijn multicellen systemen ontstaan. Iedere leefeenheid kent zijn eigen leefwereld. De moderne huishoudens zijn introverte microsferen en de bewoners moeten begrepen worden als producten van hun eigen luxueuze interieur, net als in de intra-uteriene sfeer. Hoezeer de bindingen met andere sferen en met de buitenwereld worden benadrukt, ze sluiten zich allereerst in zichzelf op en af. Maar het schuim is niet alleen negatief en cynisch. Doordat de bellen elkaar toch beïnvloeden is het schuim een dynamisch geheel. Sloterdijk zegt dat de vraag naar waar we zijn zinvoller is dan de vraag wat wij zijn. We moeten ons richten op de plaats die mensen creëren om te kunnen zijn die ze zijn. De leefwereld is individueel en uniek, maar niet perse solitair. Iedere leefwereld staat in contact met andere en wordt erdoor beïnvloed. Het schuim blijft dus vloeibaar en leefbaar.

Binnen het taoïsme is alle kennis dus ook die over de leefwereld vloeibaar. Buiten kaders denken, de tienduizend dingen (alles wat een naam heeft binnen de mensenwereld) zijn niet te verdelen in juist en onjuist (kleine kennis), zoals bijvoorbeeld de klassieke pedagogen die zouden beoordelen. 'Grote kennis' wordt gekenmerkt door het besef dat de pretentie voor iedereen geldende juistheidscriteria vast te kunnen stellen, een valse pretentie is. De bewustwording van de grenzen van de kennis resulteert in een verbreding van het blikveld, waardoor de ruimte wordt geschapen die nodig is om de eigen beoordelingscriteria bij te kunnen stellen. Door flexibilisering van de beoordelingscriteria kunnen gestolde tegenstellingen 'vloeibaar' worden gemaakt en worden getransformeerd in verschillen die in hun eigen (steeds beperkte) waarde kunnen worden erkend. 'Zhuang Zi en Hui Zi wandelden over de brug van de Hao-rivier.
Zhuang Zi zei:”Die ellerlingen zwemmen daar zo vredig rond. Dat is de vreugde van die vissen.” “Jij bent geen vis,” zei Hui Zi. “Hoe weet jij nou wat de vreugde van die vissen is?”
“Jij bent mij niet,” zei Zhuang Zi. “Hoe weet jij dat ik niet weet wat de vreugde van de vissen is?” “Ik ben jou niet, en dus weet ik zeker niet wat jij weet. En jij bent beslist geen vis, en je weet dus niet waaruit de vreugde van de vissen bestaat. Daarmee is de zaak rond.”
“Laten we terug gaan naar het begin,” zei Zhuang Zi. “Je zei: 'Hoe weet jij nou wat de vreugde van de vissen is.' Dat wil zeggen dat toen je dat vroeg, je eigenlijk al wist dat ik het wist. En ik weet het, omdat ik nu hier op de brug van de Hao-rivier loop.” (vanuit een intuitieve kennis die voortkomt uit de harmonie met de natuur.) (Schipper, 2007, p.235)

Hyves is niet goed of slecht; Windows is niet goed of slecht; internet filters zijn niet goed of slecht; school gebouwen zijn niet goed of slecht; urbanisatie is niet goed of slecht. Leefwereld is een onbepaalde, individuele sfeer. Ruimte en tijd zijn onderdeel van de leefwereld en onlosmakelijk verbonden aan de menselijke conditie. Ook in taal.
Je kan zeggen dat wij een geordende kijk op de wereld hebben door denkramen ofwel Windows.
Men dwingt ons op een bepaalde wijze de wereld te bezien. Anders spreken we in verschillende talen en zullen dan onverstaanbaar zijn. Sprekers uit verschillende discoursen kunnen niet communiceren. Individuen kunnen elkaar niet begrijpen. Ook niet als objectieve wetenschappelijk waarnemer kan je een ander begrijpen, omdat je altijd de ander beïnvloed. Als je een intieme sfeer penetreert, is het onmogelijk geworden een onverstoorde kijk op de buitenwereld te krijgen vanuit die bel.